Hannah Bonjer in Nepal

Internet is nogal slecht hier, ligt er vaak uit en is erg langzaam. Het uploaden van foto's en/of tekst naar mijn site en/of blog gaat soms wel, maar meestal niet. Het versturen en ontvangen van email via de ene of het andere account is volgens mij ook gebaseerd op toeval... Kortom: Geduld is een schone zaak.

Scroll naar beneden voor foto's of kijk in het archief (links onderin)
of check www.hnnh.nl

Inmiddels ben ik alweer een paar dagen verder. Aangezien mijn griep (of whatever het ook moge zijn) al een aantal dagen duurt, weinig culturele ontdekkingen.
Ik heb vooral de muren van mijn kamer kunnen besturderen, vergezeld door koppijn, dichte neus, keelpijn en koorts (nee, geen race). Inmiddels ken ik ook alle medebewoners (die komen en gaan) van mijn kamer: een kakkerlak, hagedis (ok die mag blijven), spinnen in verschillende formaten, een enkele mug die door het gaas is heen weten te kruipen en veel kleine beestjes (die ik liever ongedefineert laat). De buur-hond heb ik ondanks al mijn vrediglievenheid bijna gelynched (wat een takke beest, zijn a-ritmische blaffen gedurende avonden en nachten recht onder mijn raam kosten mij aardig wat slaapuren) en de stekker van de telefoon die precies aan de andere kant van mijn deur staat heb ik er stiekem ook al een keer uitgetrokken…

Even heb ik getwijfeld of ik al het onnodige in mijn kamer zou weg doen, om me een aantal dagen als monnik terug te trekken (een soort introductie) om terug naar de kern te kunnen. Gezien de cultuurshok die ik dan een aantal dagen later zou meemaken als ik weer naar buiten zou gaan, heb ik besloten dit niet te doen. De spullen leiden me al niet af (ik weet nu wel wat waar staat).
Kortom, een paar dagen voor mezelf, om tot rust te komen. De prikkels te laten zakken. En moet je voorstellen wat er na een aantal dagen in afzondering (behalve de vele telefoontjes van Rajesh en wat smsjes van vrienden) op me af kwam toen ik naar het internetcafe liep op dit te schrijven: Oja, ze toeteren om je te waarschuwen dat ze eraan komen (dus altijd), alle kleuren, al het stof, het rijden aan de anderen kant, de hitte van 30 graden…

Ik besef me dat alle kleine culturele verschillen waar ik de afgelopen keren over geschreven heb niet zozeer pietluttigheden zijn of een basala vergelijkingspoging, maar dat deze verschillen en het onbekende van hier, de nieuwe situaties, de taal die ik niet versta, me veel meer waarde doet hechten aan de dingen om me heen. De kleine dingen vallen weer op. Het doet me stil staan bij het leven zoals het leven in Nederland is. Ook daar stel ik me open, maar hier stel ik me toch makkelijker open. Ik ervaar natuurlijk alleen de positieve kant en kan daardoor vroliker leven. Deze trip naar Nepal geeft me daardoor automatisch nieuwe inzichten…

Wachtende op het eten, ongemakkelijk ziittende in de zitkamer (ja, inderdaad, een kamer met alleen maar banken) komt een vriend van Rajesh binnen lopen. Hij geeft Rajesh yogales en acupressure. Ik krijg natuurlijk een behandeliing: Hij drukt op verschillende plekken in mijn handen (drukpunten die verbonden zijn met delen in mijn lichaam) en ik moet aangeven of ht pijn doet en zoja, of het een ‘deep pain’ of een ‘pressure pain’ zijn. Uit de sessie blijkt dat mijn menstruatie voor buik en rugklachten zorgt (als ik in mijn periode ben), dat mijn bloedciculatie niet goed is, dat ik een zwakke onder- en bovenrug heb en dat ik niet te vet moet eten. Quit right! Na de druksessie heb ik natuurlijk lichte hoofdpijn.

De volgende dag is het zaterdag; mijn vrije dag. En ik wordt ziek. Het zal wel die regenbui zijn geweest waardoor ik nat en koud werd, want race is er niet echt bij. Ik baal natuurlijk van mijn vrije zaterdag. Ik blijf een aantal dagen ziek of ziekig. Soms komt Rajesh langs (bijvoorbeeld met een pizza) en soms loop ik toch even naar de hoek om wat eten en water te halen. Na de eerste dag blijft het voedsel prima binnen, koorts, keelpijn, hoofdpijn en snot blijft over. Een ordinaire griep lijkt het.

Dinsdag ga ik daarom weer met goede moed aan het werk. Ik begin met het inventariseren van de stoffen in de winkel. Helaas te vroeg begonnen met werken; ik krijg weer koorts.

De dag erop zien we een weef fabfriek; Industrial weaving. Een vriend van Rajesh, Anzar heeft dit bedrijf samen met zijn broer van zijn vader overgenomen, het ligt in Patan Indutrial Area. De weefgetouwen zijn hier niet van hout maar van ijzer. Ze werken automatisch (ik kan er niet helemaal achter komen hoe het werkt) en maken een oorverdovend geluid. Ze zitten vol stof en pluizen van de stof en zien er oud uit. Maar het werkt! De wevers zijn hier mannen, afhankelijk van de techniek kan 1 man 3 a 4 machines in bedrijf houden. De productiesnelheid is maarliefst 3 meter per uur. Wat een verschil! Maar ook in dit bedrijf kennen ze moeilijke tijden; India hijgt in hun nek. Arzan is ook een zeer vriendelijke, moderne vent die goed engels spreekt. We bezoeken ook een vriendin van hem, die een succesvolle houtsnijwerkplaats heeft (woodcarving), ook een van de grote exportproducten uit Nepal. De showroom van dit bedrijf ligt aan de werkplaats; mannen en vrouwen zitten op de grond te werken. Een hels karwij. En ook hier geen haast. Onder andere deurpanelen met de fijnste details… Ik kan het me bijna niet voorstellen dat dit allamaal met de hand gebeurd. In tegenstelling tot Nederland zal de arbeidsloon relatief erg laag (moeten) liggen.

Na de lunch bezoeken we een co-operatief en handarbeidschool ineen, in Lalitpur, vlabij mijn questhous). Ze bieden vierjaarige opleidingen voor verschillende disciplines, zoals weven, houtsnijden, keramier en metaalbewerken. Uit de ontvangt maak ik op dat het vrienden zijn van Rajesh en ik vertel in over de uitwisseling die een docent van de Rietveld Academie van plan is te organiseren vanuit Nederland naar Nepal. (Via het consulaat ben ik hierover benaderd. Ik ga onderzoeken of het mogelijk is enkele contacten op te doen, betreffende het weven). Die avond en de volgende dag wordt Rajesh een aantal keren gebeld hierover. Het is gaan gonzen in de stad... Hij drukt me op het hart hier niet meer over te praten. Hiervoor zijn twee redenen: deze mensen zich beter voor zullen doen dan ze zijn en omdat dit ‘Maoistische partij’ aanhangers zijn, waardoor we in een politiek spel kunnen belanden. En dat is absoluut niet de bedoeling. Weer wat geleerd.
De werken die ze daar verkochten waren gemaakt door de studenten van de opleiding. Rajesh vond het amaturistischer aandoen vanwege de mindere weef kwaliteit, ik vond het vernieuwd aandoen vanwege nieuwe patronen en de andere kleuren die ze hadden gebruikt. Ik heb een mooi schilderij gezien (een lange vrouw, een ingelijst tapijtje eigenlijk). Omdat ze het zelf ook zo mooi vonden was het niet te koop en een nieuwe maken zou ongeveer 4 weken duren…

De volgende dag moet ik natuurlijk al mijn ervaringen van ‘mijn dag alleen’ aan de familie vertellen, waarna Rajesh en ik in de office gaan zitten. Het is me niet duidelijk wat er moet gebeuren (en blijkt ook niet te moeten gebeuren) dus we praten een aantal uren over de cultuur verschillen van Nederland-Nepal. Ook in de dagen die volgen blijft dit het voornaamste gespreksonderwerp. Ik ontdek dat Rajesh een moderne denker is voor zijn omgeving en het wel fijn vindt om met mij van gedachte te kunnen wisselen. Nederland en Nepal verschillen weinig van elkaar, de ontwikkeling die Nepal heeft doorgemaakt (zoals Rajeh me verteld heeft) lijken erg op de ontwikkeling die zich in NL hebben afgespeeld. Daarmee kunnen we voorspellen wat zal gaan gebeuren in Nepal over een aantal jaar. Wezenlijk verschil is alleen de religie; het Hindoeisme versus het Christendom.

Na de lunch vertrekken we samen met de twee headweavers (mannen die het weven coordineren maar die ook de techniek weten) in de auto naar Naikap. De weg die we rijden is de hoofdweg en schijnt de enige weg te zijn om Kathmandu in en uit te komen. Veel vrolik gekleurde vrachtwagens met gezellige melodietjes als toeters. Een soort constante file. Naikap is een dorpje grensend aan Kathmandu, ofwel ergens rechts van de hoofdweg. De auto kan de stijle helling niet op, we lopen een paar meter en belanden direct in een oase van rust en zinderende hitte. Een echt dorpsgevoel, veel kinderen op straat (Rajesh denkt dat er een staking ergens op de weg is waardoor ze niet naar school kunnen, want tegenwoordig gaan veel kinderen wel naar school), en boeren arbeiders. Binnen in kleine, donkere huisjes in volledig kale ruimtes zitten met open geslagen ramen, zitten een aantal vrouwen te weven. Dhaka weven. Als toerist had ik dit nooit gevonden, volledig verborgen. Er staan meer houten weefgetouwen dan er vrouwen zijn; door de regen van de afgelopen dagen zijn zij nodig om de bloemen in het veld rechtop te zetten. De weeftechniek is voor mij nieuw. Door het gebrekkige engels aan hun kant en te weinig vaktermkennis aan mijn kant,moet ik het zelf ontdekken door hier goed te kijken en erover te lezen (intenet doet wonderen).
Ik ontdek dat het material meestal katoen en soms zijde is. Soms wordt eerste de stof geweven om vervolgens de geometrische patronen (uit het hoofd en vaak naar eigen smaak!) erin te weven. Meestal gebeurt het weven en dit patroon maken tegeijktijd. Het is een tijdrovende klus; ongeveer 30 cm per dag! (dat wordt nog wat, als mijn samples gemaakt worden). De vrouwen zijn getrained door te doen en te leren (vaak van de oudere generatie) en nieuwe patronen en kleurencombinaties ontstaan uit wens van de headweaver (een order) of door inzicht en interresse van de weefsters. Herhaling is er bijna nooit. Het valt me op dat iedereen zo rustig werkt. En ook met de bazen (headweavers en rajesh) en ikzelf als buitenlander met fotocamera ernaast, maakt zo te zien weinig indruk. Rajesh legt me uit dat dit ook een struikelblok is en zal kunnen worden voor ons. De mensen hier in Nepal werken wanneer ze zin hebben en doen waarin ze geinteresseerd zijn (vaak binnen hun baan gezien). Als de weefsters geen zin hebben om straks mijn patroontjes te weven of andere kleuren te proberen, kunnen we het vergeten. Er staat ons dus een spannend taak te wachten. Ook op straat trouwens geen rennende mensen. Het word haast kent Rajesh vooral van de amerikaanse televisie. Hopelijk zal mijn aanwezigheid helpen en hopelijk regent het niet te veel in de laatste weken...
Al met al is het zien van het weven een mooie ervaring. Ik ben erg blij dat we eerst ‘het veld in gaan’ alvorens ik start met ontwerpen. Want nu zal ik niet weten wat ik zou moeten veranderen; ik vind het allemaal prachtig. Ik hoop door veel te zien de kwaliteit te ontdekken en onderscheiden.

Na een reis van bijna 24 uur bestaande uit wachten en vliegen, kom ik toch op tijd aan in Kathmandu. Het is een wonder! Bloedje heet buiten en lekker ongeorganiseerd vliegveld. Mijn eerste ervaring met een aandere cultuur is een vrouw die tijdens het wachten bij de paspoortcontrole op de grond spuugt. Je kan het maar beter kwijt zijn… Mijn baggage komt als een van de laatste op de baggage belt, waardoor ik me ernstige zorgen begon te maken. De dame naast me in het vliegtuig had me verteld dat zij bij een overstap altijd zelf haar baggage in en uit checkte, want het ging wel eens mis. En dat met de note in de Lonely Plante (die ik natuurlijk ook pas in het vliegtuig opensloeg). ‘Voor het in en uitvliegen van Kathmandu gelden drie regels: Reconfirm, reconfirm, reconfirm. Je kan me mijn geknepen billen de laatste paar minuten wachten voorstellen…

Rajesh en zijn chauffeur (later blijkt dit headweaver ‘…’ te zijn, met zoals Rajesh het noetm ‘multiple talents’) staan me op te wachten met een boordje ‘Hannah Bonjer’. Rajesh was bezorgd me niet te kunnen vinden, maar een omschrijving (incl foto) van een ‘westerse blanke vrouw, kort haar, 1,80 meter lang’ heeft nog nooit voor herkenningsproblemen in het buitenland gezorgd J En inderdaad, Rajesh herkent mij (ik hem natuurlijk niet).

Het vliegveld ligt letterlijk aan Kathmandu. Rajesh verteld me dat Kathmandu vroeger een klein, schone en zeer geordende en geplande stad was, maar dat het in de laatste 5 tot 10 jaar een enorme expantie van bewoners (en daarmee verkeer, lawaai, chaos, drukte) heeft doorgemaakt. Hierop zal hij nog vaak terugkomen, want hiermee zijn veel problemen gepaard. Het vliegveld wat vroeger ver uit Kathmandu lag, ligt nu aan de stad. Het wordt me in de loop van de week duidelijk dat Kathmandu Valley (zoals dit dal heet) vroeger bestond uit Kathmandu met vele kleine dorpjes en groen er omheen. Tegenwoordig bestaat het dal voornamelijk uit Kathmandu; de dorpjes zijn opgeslokt en de stad ken daarom aan aantal wijken vermoemd naar die dorpjes. Zo ook het huis van de familie Shrestja; eerst lag dit in het dorpje ‘Kopundole’ kun je dit eigenlijk alleen nog maar herkennen aan de straatnaam. Over straatnamen gesproken: dit is ook een probleem onstaan uit de snelle expantie van de stad; die zijn er nauwelijks. Sommige winkels, huizen of instanties hebben wel een straatnaam en een nummer. Maar het opvolgende nummer bestaat meestal niet. Veelal hebben daarom een postbox.

Mijn guesthouse ligt 5 minuten (met de auto) verderop, te midden in de expates wijken (veel buitenlandse organisaties en ook enkele ambasaders). Het grenst aan het hart van een oud dorp Patan (inderdaad nu een wijk). Er liggen verschillende restaurantjes op loopafstand, ik ontdek later verschillende supermarkten (met veel westerse producten die veelal over datum zijn), een internetcafetje om de hoek (voor 25 roepis/40 cent per uur), en natuurlijk de straatverkopers voor groente en fruit. Het was vroeger een rijke en rustige buurt, maar ook hier begint de drukte toe te nemen. Ik heb een kamer naar grote tevredenheid; een groot bed, een tafeltje, kastruimten en een eigen wc met een douche (die bijna boven de plee hangt). Na een aantal dagen zal blijken dat het bed keihard is en schots en scheef en dus voor de nodige rugklachten zorgt, en dat het iets minder schoon is als het er in eerste instantie uit zag (kakkerlakje meer of minder). Toch ben ik zeer verrast, zeker als ik in de avond ga liggen en merk dat er geen mug te vinden is in mijn kamer. Wat een heerlijkheid!

We droppen mijn tas en Rajesh wil me graag de buurt (Patan) een beetje laten zien. We slenteren een beetje rond (veel boudha beelden, tempels en mini woonhuizen waar ik bijna op mijn knieen zou moeten om naar binnen te moeten). Op mijn verzoek eten indiaas (nepaleesch voedsel bevat veel vlees): Plain Masala Dosa; een soort pannenkoek met aardappelcurry en sausjes, in the Bakery Café (gerund door doven, excellent service). Ik prop me vol met dit heerlijke eten en dacht dat ik daarna wel lekker mijn bedje in zou kunnen. Maar natuurlijk wordt ik uitgenodigd om met Rajesh en zijn vrouw Deepa een hapje te eten. Hoe kan ik dat weigeren? We eten Italiaans in het restaurantje tegenover, waardoor ik verantwoordelijk ben voor het kiezen van de gerechten. En afgezien van de eerste kennismaking met blaffende honden van de buren, heb ik heerlijk geslapen.

De volgende dag haaklt Rajesh me op om voorgesteld te worden aan zijn familie; zijn moeder, zijn broer en diens vrouw en twee kinderen (15-18 jaar), zijn vrouw en zijn dochter (25 maanden) en de hulp in huis. Zoals het hoort gaan de dochters wonen bij de familie van hun man. Ze wonen in een zg ‘joint familie house’. Het huis is groot en ook voor Nepalese vrij westers ingericht, zo wordt me verteld. Aan het huis ligt de showroom/winkel ‘Kalamandir’ met de office erboven. In het overige gedeelte van het pand worden kantoorruimtes verhuurd.
Ik ontdek in de loop ter tijd dat Rajesh zijn schoonzus en zijn moeder de meeste maaltijden bereiden, Deepa (zijn vrouw) is modern en zij werkt bij een bank maar helpt wel altijd mee als ze thuis is. Dochtertje-lief van 25 maanden gaat af en toe naar school en is voor de rest thuis en wordt verzorgd door haar tante en oma.

Na de lunch en de kennismaking (handen bij elkaar en ‘Namaste’ zeggen), maken we een planning voor de komende twee weken. Op mijn verzoek gaan we eerst allerlei bezoeken brengen aan alles wat met ‘Dhaka weaving’ te maken heeft (weefsters, suppliers, industrial wevers, winkels etc) alvorens ik ga ontwerpen. Ik heb de stoffen vluchtig kunnen zien in de winkel en ben erg onder de indruk. Ik ben ervan overtuigd dat ik door veel te zien, kwaliteit zal herkenne. Daarom wil ik me eerst verdiepen. De showroom is overigins een typische oosterse winkel: beetje stoffig, veel ruimte, sommige dingen nog ingepakt tegen beschadigen en vriendelijke mensen. Maar een prachtige collectie stoffen (in een kamertje achterin).

Na een kleine snack in de buurt (indiase snack wel te verstaan) halen we Deepa op van haar werk en lopen we Thamel in. Het drukste gedeelte van Kathmandu. Een chaos, drukte, uithangborden, kleuren, bellen, toetors, mensen die wat van me willen, vieze straten, smalle doorgangen. Thamel staat bekend als het toeristische deel van Kathmandu, maar ook de locals komen hier voor hun dagelijkse boodschappen. Een overdaad aan alle exportproducten van Nepal: sari’s, en pashmina’s sjaals, sieraden, smeedwerk van goud en brons, stoffen. En voedsel. Het aantal prikkels is hier wel wat de hoog voor mij.

Het avondeten bij de familie is wederom een hele gewaarwording; Ik eet alleen met Rajesh, de andere familieleden kijken nieuwgierig toe, vragen wat ik ervan vind. Ondertussen rennen Deepa, schoonzus en moeder heen en weer naar de keuken om me bij te blijven scheppen. Ik zit echt vol, maar het is (zo heb ik gelezen) onbeleefd om de tweede opschepbeurt af te slaan. En natuurlijk; voor de gelegenheid wordt bestek gepakt, meestal wordt er met de rechter (!) hand gegeten, de handen en het gezicht voor en na het eten gewassen en de schoenen gaan uit bij de voordeur.
Oh, en als een vrouw ongesteld is, hoeft ze 3 dagen niet te koken. Dan mag ze rusten en nemen de andere vrouwen het over. Zullen we dat in Nederland ook invoeren?

De dag daarna (dag 3 van mijn verblijf inmiddels) ben ik alleen. De familie heeft een trip naar een tempel ver buiten de stad (pas niet meer in de bus erbij), waardoor ik een ‘day off’ heb. Prima! Ik heb van de schoonzus van Rajesh haar simkaart geleend vor de komende periode. Deze is namelijk niet zomaar te krijgen, de wachtijden voor een (prepaid)simkaart in Nepal is een ongeveer een maand! Ik ga een poging wagen om deze kaart op te waarderen. Na 10 winkels en 2 uur verder is het me gelukt!
Na een heerlijke lunch verplaats ik me wederom naar Thamel. Ik wilde stoffen gaan onderzoeken, maar het eindigd in simpelweg rondsjokken; alles is een ervaring, dus mijn doel is niet stoffen zoeken (ik zie simpelweg door de bomen het bos niet meer) maar naar ‘aclimatiseren’ en ‘genieten’. Ik verdwaal en kom op plekken waar duidelijk weinig toeristen gezien worden. Nieuwsgierige mensen. Na een aantal uur ben ik het helemaal zat, drink ik heerlijke Masala Tea (thee met melk en kruiden) en in de buurt van mijn questhouse vind ik een restaurant waar ik Vegetable Curry met Naanbrood eet. Later zal blijken dat dit mijn favoriete gerecht zal worden. Ik heb geen last van een jetlag en nog geen race!
Rajesh heeft inmiddels 5 keer gebeld, om te checken of alles okay was en is. En ik vond het heerlijk om lekker alleen ron dte hobbelen, tijd om je gedachten op zij te zetten en lekker even niet communiceren.

Unfortunatly internet is not working properly here.
please be patient, look both www.hnnh.nl and this blog for new posts.