Hannah Bonjer in Nepal

For www.sync.nl I’ve written about my experiences in Nepal, today published online! (dutch only)
Sync.nl is a digital magazine about innovation on the edge with science and technology.

please check www.hnnh.nl for updated pics and my diary

Nu eindelijke de 20 verschillende patronen in ieder 5 verschillende kleurencombinaties ontworpen en gedigitaliseerd zijn en de eerste patronen bij de wevers liggen, rest mij de laatste vier dagen nog een goede afronding. Ik moet snel priorieten gaan stellen, want er is nog veel werk aan de winkel, letterlijk en figuurlijk.

Letterlijk heb ik suggesties opgesteld om de winkel een upgrade te geven. Vanwege de binnenvallende en geldeisende Maoisten, moet de winkel eenvoudig en soberder blijven dan zijn cuncurenten, maar ik ben ervan overtuigd dat ook binnen deze kaders de winkel er mooi en vooral verzorgd uit kan zien. De winkel bestaat nu uit de grote showroom als je binnenkomt met drie kamertjes achteraf met resp Dhakaprocuten, Dhaka sjaals en verschillende soorten stoffen.

De belangrijkste andachtspunten binnen deze kaders zijn wat mij betreft:
-een verzorgde uitstraling (opnieuw schilderen om vlekken bladders te verwijderen, in de voorkamer met minder besmettelijke, warme donkere kleuren en in de kleine kamertjes met lichte kleuren maar geen wit. Nieuw tapijt zonder vlekken en de lundia kasten in de twee kleine kamertjes gelijk maken aan de kasten in de voorkamer).
-frisse en schone uitstraling (elke ochtend stoffen, vanwege de vervuiling en het stof van buitenaf, verse bloemen voor de geur, geen eten in de winkel)
-goede verlichting (de verlichting moet beter en omdat de verlichting hier normalitait uit is als er geen klanten zijn, begint iedereen te rennen als er iemand binnenkomt. Dit werkt op je zenuwen. Kortom; slechts 1 lichtknop binnen handbereik.
-herinrichting van de drie kamertjes: 1 kamer met Dhaka (ipv twee), 1 kamer met stoffen en van de laatste kamer een opslagkamer maken.
-in de winkel niet teveel van de dezelfde producten uitstallen (een showmodel tonen en de rest in de opslag).
-producten in de winkel niet alleen tegen de muren aan ‘plakken’ (de producten moeten de ruimte hebben en de lege middenruimte moet vermeden worden)
-de producten tonen zoals je ze thuis zou gebruiken en verschillende producten combineren (op de te verkopen tafel en te verkopen Dhakakleed, een stoel aan de tafel, een lap op de toonbank etc).
-verwijderen van de plastic hoezen van de stoelen en bank (die zijn bedoeld tegen het stof en tegen verkleuring maar zo kun je de producten niet zien en zij als westerse mensen houden er niet van om dit te moeten vragen)
-het afwachten als een klant binnenkomt en niet ernaast gaan staan om alles te vertellen wat je al weet en alles te benoemen waar je naar kijkt (dit gebeurt altijd in winkels, zeer irritant).

Daarnaast heb ik Rajesh in contact gebracht met Jitske, de Nederlandse modeontwerpster die hier een fabriek heeft opgebouwd. (Zie dag 28 – zaterdag 9 juni). Ik ben erg onder de indruk van wat zij hier doet; niet alleen het ontwerpen voor haar merk JUX, maar ook de management, financien en organisatie van productie en dus de farbiek. Zakelijk gezien kan Rajesh van haar leren, en wellicht kan Jitske zijn stoffen gebruiken. Na een lunch met Rajesh, Deepa en Jitske bekijken we dan ook de farbiek. De collectie ziet er fantastisch uit, een natuurlijke uitstraling door alle natuurlijke stoffen, verven en verwerkingen maar zonder ‘geitenwollensokken imago’. Binnenkort komt er een Nederlandse organisatie kijken of ze een keurmerk kan krijgen, de toiletten zijn daarin de grootste zorg, de andere facetten zijn in orde. De Nepalezen houden gewoon simpelweg niet van een schone plee. Na iemand verantwoordelijk te stellen, loodjes te trekken, agenda te maken en nog vele andere pogingen is de WC nogsteeds smerig. En zij lachen er hartelijk om.

Het afronden betekend het maken van een overzicht voor Rajesh; een hardcopy (prints, je weet maar nooit hoe lang dat kan duren :-) voor Rajesh in de vorm van een boek of multomap om te kunnen tonen aan klanten en een DVD met alle ontwerpen erop. Daarnaast een pakket maken voor de importeur Strawberries Fabrics in Nederland; een overzicht van de nieuwe collectie met een hardcopy, een DVD, samples van de nieuwe collectie (als deze klaar zijn) en verschillende swatches van bestaande Dhaka stoffen, een kleurenkaart laten maken, prijzenlijsten regelen, cargo organisatie opzetten...

En dan een laatste note voor vandaag: Uiteindelijk heb ik me voornamelijk bezig gehouden van het ordenen, organissaren en indexeren van de prachtige stoffen, het creeren van een heldere overzichtelijke collectie in nieuwe kleuren waar west en oost samen komen. Ik maak me na mijn ervaring hier wel zorgen over of dit verrichte werk zal blijven bestaan en de organisatie niet weer terug gaat naar waar het vandaan kwam. Als Kalamandir gaat leveren aan het westen zal de organisatie en de timemanagement een belangrijke rol spelen, maar meer dan het voorbereiden en keer op keer het belang hiervan benadrukken, kan ik niet doen.
Mijn inschatting is dat Rajesh dit begrijpt en ook wil naleven, maar naast een ander denken van de miljoenen andere Nepalzen, zijn er ook nog fascetten als politieke onrust en moussons die de planning regelmatig in de war gooien...

Kortom, genoeg te doen!
Ik ben ontzettend benieuwd naar de samples van de nieuwe stoffen en zal de komende dagen genieten van al het moois om mij heen.

Status van het project:
Nadat ik gister de tweede helft van de patronen in verschillende kleuren heb ontworpen wederom van elk patroon een represenatief heb gekozen om te laten weven, ben ik vandaag begonnen met het digitaliseren van de ontwerpen. Met de kleurenkaart bepaal ik de precieze kleur en de bijbehorende code en ik pas de files aan zodat ze in zo gelijk mogelijk kleuren uit de printer zullen rollen. Na wederom twee dagen van resp 12 en 14 uur werken heb ik woensdagavond alle kleurencombinaties gedigitaliseerd. Eindelijk eindelijk!
Nu rest mij de afronding en het orde op zaken stellen

Ik trakteer mezelf op een luxe etentje in een ‘garden restaurant’, met chocoladetaart toe. Waar was ik ook alweer....?

Na een lange dag van twaalf uur werken en het afronden van de kleurencombinaties voor de andere 10 patronen, ga ik eten bij de familie van Deepa, de vrouw van Rajesh.
Deepa is de jongste van vijf: drie broers en een zus. Allen zijn inmiddels getrouwd en alleen Deepa en haar zus hebben nog een kindje. Twee meisjes die maar drie maanden in leeftijd schelen. Zoals de traditie verlangt, wonen alle zonen thuis en zijn hun vrouwen bij deze familie ingetrokken. Deepa en haar zus zijn bij de familie van hun man ingetrokken, zoals het hoort. Speciaal voor mij is iedereen opgetrommeld en vol verwachting staan ze bovenaan de trap. De mannen en ik zitten in de woonkamer en drinken bier en eten snacks die duidelijk van de voren zijn klaar gemaakt en prachtig op een borde gedecoreerd liggen: nootjes, verse groenten, gemengde kruiden met nootjes en groenten, soort krackers. Even was ik vergeten dat iedereen wacht totdat ik mijn bier aan de mond zet en de snacks proef. Gelukkig is het na ‘please start’ over met de afwachtende houding en komen de vragen. Wederom is het beroep ‘ontwerper’ een fascinerend onderwerp; het beroep wordt in Nepal als nutteloos gezien. Iedereen kan toch ontwerpen, iedereen kan toch foto’s maken. Ik probeer aan de hand van voorbeelden duidelijk te maken dat ontwerpers niet alleen al bestaande producten een nieuw jasje geven maar ook uitvindingen doen of het leven van de mensen kan verbeteren voor het vinden van de juiste oplossingen van verschillende problemen. Ik zal ze niet overtuigen, dat is ook niet mijn doel, maar ik probeer mijn kant te laten zien. Ook ik zie mijn beroep als een luxe. Ik ben ontzettend blij dat ik de mogelijkheid heb om zoiets leuks te doen en niet gedwongen ben door de economie, society of mijn ouders tot een bepaald beroep. Een voordeel van het ontwikkelde westen, een luxe positie!

Het huis ziet er verwarend uit; de inrichting is mooi, inclusief een bomenbehand, een grote televisie, comfortabele stoelen, zwart glimmende bijzettafels en een glijbaan voor de kids middenin. Vermoedelijk bovengemiddeld vermogend, aangezien Rajesh verteld had dat hij een ‘middle range’ familie is en het contrast van wat ik op straat zie.
Ik had voor de kleine meisjes mini klompjes meegenomen en voor haar ouders stroopwavels en drop. Helaas was de drop niet zo smerig als de drop die ik aan Rajesh zijn familie had gegeven, want dit gaf hilasiche momenten!

De broers van Deepa vind ik op haar lijken kwa uiterlijk en ontdek al snel dat ze allemaal erg verschillend van karakter zijn. De oudste is sociaal en luisterd geinterreseerd, de middelste is stil (stille waters hebben diepe gronden, zoals Rajesh later uitlegd) en de jongste is vermoedelijk minder gecompliceerd en vroliker. Haar schoonbroer, de man van haar zus, is veel in het buitenland vanwege zijn werk en met hem kan ik over New York babbelen.
De snacks zijn al een volledige maaltijd, maar ik kan de zoveelste extra porties maar niet afwimpelen. En dan verplaatsen we ons naar de tafel in de keuken, terwijl ik in mijn ooghoek zie dat de ouders van Deepa op de grond zitten te eten. De vrouwen hebben allen drie tot vier uur in de keuken gestaan en het eten is werkelijk heerlijk! Verschillende groenten en aarndappel curries, heerlijke curd, spicy chutny en bijzonder smaakvolle mango. De kooktijd is er duidelijk aan af te proeven, ondanks dat ik totaal geen honger meer heb geniet ik en laat ik mj bijscheppen van alle verschillende gerechten, aangezien ik ontdekt had dat alle schoonzussen een ander gerecht hadden gemaakt en allen vol verwachting naar mijn reactie zaten of stonden te kijken... Zoals altijd is het eten een nuttige bezigheid: binnen een aantal minuten naar binnen gewerkt en weinig gepraat. Zonde van al het lekkers om daar niet langer van te kunnen genieten! Na het eten is het tijd om op te stappen, tjokvol kijk ik terug op een bijzonder avond.

Samen met Rajesh ga ik na een halve dag werken naar Thamel om te shoppen. Tijdens onze eerste stop om Momo’s te eten, komt een belangrijk verhaal naar boven. Ik begin over Kalamandir, de showroom/winkel van Rajesh. Nadat ik de andere winkels op Kopundole gezien had, vond ik het toch tijd om voorzichtig te laten vallen dat ik deze een beetje zou opfrissen om zo ook meer westerse klanten te krijgen. Rajesh verteld over de Maoisten en de ontwikkeling van zijn winkel: Een jaar of 5 geleden had hij de mooiste winkel en kopierden de buren hem gretig. Maar sinds een aantal jaar komen de Maoisten elke maand binnenvallen en ‘vragen’ geld. Rajehs moet extra veel geld afgeven, omdat het huis en de winkel van hem is en zij dit zien als rijk. Zo rijk dat hij veel meer moet afleggen dan zijn buren. (Dit heeft overigens niets met de huur te maken, die betaald hij aan de goverment). De details kan ik niet vertellen, ivm met de veiligheid viir Rajesh, maar het resultaat is een minder flitsende showroom om zo minder op te vallen.

Op de markt kopen we Masala Tea en kruiden om mee naar huis te nemen. Daarna drinken we Tibetaanse bier; warm bier uit soort granen die de alcohol en de smaak afgeven.

Over vreemde smaken gesproken: de meegenomen Nederlandse dropjes zorgen trouwens nogsteeds voor hilarisch momenten binnen de familie; als er iemand op bezoek is krijgen ze deze voorgeschoteld en afwachtend wordt gekeken hoe het dropje er binnen een seconde weer uitgegooid wordt. Vreselijk vinden ze het.

Nadat ik zaterdag mijn prints heb afgegeven is het tijd voor ontspanning! Ik ga naar Kopundole, waar Kalamandir gevestigd is en bezoek de winkels rondom die allemaal prachtige Nepalesche producten verkopen!

In de avond spreek ik af met Jitske, een Nederlandse modeontwerpster die hier haar high fahion collectie produceert: eerlijke stoffen, natuurlijke producten zonder een geiten wollen sokken image. Ze maakt haar collecties in Nepal, van Nepalesche stoffen en ze heeft hier een fabriekje opgezet samen met een vriend. Ze heet JUX en haar collectie is vorig jaar op de Amsterdam fashionweek getoond. We hadden een erg leuke avond en de tijd vloog voorbij! Het was raar om nederlands te spreken en we herkende veel van elkaar wat betreft werk, relaties, ervaringen in Nepal, en de sores in Nederland...

Na een dagje ontspanning weer vanaf zeven uur in de ochtend met mijn neus in de Dhaka boter.

De status van het project:
Ik maak eindelijk de definitieve keuze van 25 patronen en begin met het aanpassen van de kleuren in de digitale files. De eerste dagen word ik hier zeer gefrustreerd van; ik heb geen idee waar ik moet beginnen; voor wie ontwerp ik (doelgroep), voor welke jaargetijden (zomer of winter) wat moet de uitstraling zijn? Ik probeer vanalles wat te doen; mannenkleuren, vrouwenkleuren, warme winterkleuren en frisse zomerkleuren; een beetje klassiek en minder klassieke combinaties. Daarnaast is de kleurenkaart is zeer uitgebreid en wil ik niet 400 jaar traditie overboard gooien en alles anders maken. Kortom, ik ga op zoek naar een evenwichtige opgebouwde collectie, waar oost en west samenkomen in kleur...

Ik ben een aantal dagen aan het ploeteren en de tijd begint begint te dringen, met nog een dag of tien op de teller. Ik besluit de eerste 10 patronen in verschillende kleuren te ontwerpen en als (halve) collectie af te ronden om hieruit zo snel mogelijk representatieven te kiezen zodat die geweven kunnen worden.
De aankondiging van een tweedaagse staking en de mousson maken mijn planning strakker, en die van de Nepalezen vreemdgenoeg losser. Maar... blij en opgelucht kan ik ademhalen als ik zaterdag Rajesh en de headweaver op bezoek krijg, mijn prints overhandig en het ‘plan de campagne’ bespreek! Ter plekke brengen we de verschillende achtergrondkleren terug naar of zwart of wit, dit omdat het opzetten van de weefgetouwen veel werk is en het beste zo standaard modelijk kan blijven en ivm de bestellen van de draad. We moeten dealen met de situatie die we hebben. Spannend! En wat een bevalling!

Wederom een echt staaltje Nepalesche tijdservaring en management: het maken van 80 printjes heeft mij maarliefst 12 uur gekost. Unbelievable! De details van de zoektocht laat ik graag voor wat ze zijn, maar het is toch bijzonder dat zoiets simpels zoveel tijd kan kosten, met in het achterhoofd dat in elke straat tig printhops, photocopiers etc zitten... Wat een dag, wat een frustratie!
Een ander contrast wat ik deze week ontdekte was dat machinaal werk in Nepal hartstikke duur is en overtreft westerse prijzen, in contrast met het relatief erg goedkope handarbeid hier. Precies de omgekeerde situatie van Europa dus: als gevolg van de mechanisering en automatisering kost machinaal produceren erg weinig, maar personeel inhuren is kostbaar! Helaas dus geen boek laten drukken in Nepal J

Inmiddels begin ik ook mijn weg te vinden: in de buurt ontdek ik een internetcafe met het zelfzame draadloze internet, american chocolate cookies en koffie, ik koop mijn fruit bij twee aardige meisjes om de hoek en ontdek een German Bakery met bruin brood...

Inmiddels heb ik een aantal dagen zonder vrij te nemen achter elkaar gewerkt. De hitte is slopend en omdat het op kantoor te warm is werk ik thuis, in mijn guesthouse. Ik ben erg blij dat de mousson afgelopen nacht is ingeluid (zo blijkt later) met onweer en regen; de verkoeling is nabij! Ik heb veel zin in frisse lucht en even een andere omgeving; Rajesh, Deepa en ik gaan een dagje uit naar Baktapur; een stad een klein uur uit Kathmandu.

Zoals beloofd ben ik om tien uur bij Rajesh en krijg ik een uur na mijn ontbijt mijn lunch voorgeschoteld; currys, naan, dhal, reddish en pinda’s met rauwe knoflook. Ik zal vast lekker ruiken.
Ze vertellen dat Baktapur een grote stad is en na in de auto in de soort constante file in de stank van al het verkeer, ben ik ben verbaast als we Baktapur inlopen; omdat het er oud uit ziet, er geen auto’s in het centrum rijden en er voornamelijk handarbeid plaats vind, doet het mij zeer middeleuws aan! Het is rustig en schoon, tenminste in het opzicht dat er weinig tot geen vuil zwerft, het blijft stoffig. We lopen gewoon ons neus achterna, ik krijg af en toe aanwijzingen welke tempel voor welke god of godin is gebouwd, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik inmiddels een beetje de tel kwijt ben van alle goden, diens namen en geschiedenis....
Baktapur is een zeer oude stad, dorp, bulkt van de tempels en heeft zogenaamde konings yoghurt als specialiteit.

Ik ontmoet de headwaever van dit gebied, een vriend van Rajesh. Hij spreekt geen Engels, maar lacht vriendelijk. Hij heeft foto’s meegenomen van de ‘80ste verjaardag ceremonie’ van zijn vader, als eerbetoon aan de oude heer en van de ‘12e jaar ceremonie’ van zijn neefje, een feest dat hij officieel mag trouwen. Hij loopt mee en we eindigen in een huis net buiten Baktapur met Dhaka weefsters. Het weven ziet er gezelliger uit dan de vorige plekken; licht, muziek, beetje keuvelende dames.

Na een verfrissende cola, rijden we een uur verder, net de Kathmandy Valley uit richting Dhulikhel Mountain Resort, opgezet door de oom van Rajesh. Het resort is een oase van rust, groen, bloemen en omgeven door bergen; werkelijk prachtig en heerlijk om een fruitsalade te eten (de eerste keer dat ik het aan durf) en mijn eerste biertje in Nepal te nuttigen!
Na 25 jaar wil de oom van Rajesh het wellicht een facelift geven, ik weet wel iemand die daaroverna wil denken gedurende het verblijf daar... Ik loop naar de top en geniet van het uitzicht en de frisse lucht!

Terug rijden we regelrecht de file in, ik wordt misselijk van alle uitlaatgassen! Wat een verschil! We stoppen bij de winkel van de jongste broer van Deepa. Hij verkoopt sinds kort naast handgemaakte stalen interieurproducten ook fitnessapparatuur, dat lijkt me een slimme investering, gezien de ontwikkeling van het westen; uit de grond poppende fitnesscentra.

Ik sta wederom om 0800 uur naast mijn bed om vervolgens naar het internetcafe te lopen waar ze ook een printer hebben: een half uur later rollen daar 90 patronen uit. Gewapend met water en koekjes ga ik aan de slag.

Het stadium van het project:
Een aantal uur besteed ik om de 90 patronen terug te brengen tot een stuk of 20/25. Ik vraag Rajesh om langs te komen, zodat hij kan zien waar ik al die dagen mee bezig ben geweest en, nog veel belangrijker, voor zijn commentaar op de selectie voordat ik deze definitief maak. Zijn eerste opmerking is dat alles ontwerpen er mooi uit zien in zwart en wit, niet erg handig voor het maken van keuzes maar een fijn gevoel voor de collectie. Hij selecteerd zijn favoriete 10 patronen (de ontwerpen die niet verkopen had ik niet eens gedigitaliseerd). Bijzonder om te merken dat hij precies de andere kiest dan dat ik zou kiezen. We laten het hierbij gaan met zijn vrouw Deepa traditioneel Nepaleesch eten.

Als Deepa weer aan het werk gaat, lopen wij Thamel in voor Masala Tea en een vervolg op het onderwerp ‘trouwen, kinderen en de hele rambam’. Op mijn beurt laat ik foto’s van trouwerij zien, wijdt ik uit over de gebruiken van de grote dag en eindigen we met een kleine toer langs een tempeltje aan de overkant van de weg met ‘erotische plaatjes’ in het hout gesneden; een oeroude overheidscampagne ter bevoordering van de voortplanting.

Het weer staat op onweer. Na een ruime week volle zon en oplopende temperaturen verwachten ze regen (en dat is hard nodig hier)! Wordt vervolgd...

Ondanks de vrije dag ben ik gaan werken. Ik voel me prima (alleen een beetje licht in mijn hoofd van de antibiotic).

Het stadium van het project:
Aan het eind van de dag was het digitaliseren klaar. Ik heb nu 90 Dhaka patronen in mijn computer zitten. De volgende stap is het maken van kleurvoorstellen p. We komen steeds dichterbij!

Na een backup gemaakt te hebben van al deze bestanden, besluit ik mezelf te trakteren op ‘een nieuw restaurant’ en loop naar Patan om in een Garden Restaurant gevulde pannenkoeken met spinazie, overgoten met tomatensaus en kaas te eten. Wat een genot! Met dank aan de Lonely Planet.

Midden in de nacht werd ik wakker, vanaf dien heb ik een dag nonstop boven de emmer en de plee gehangen. Wat voelde ik me beroerd. Duidelijk wat verkeerds gegeten, het (lang verwachte) gevecht tegen het vreemde was begonnen...
Ik weet natuurlijk dat ik veel water moet drinken en ORS moet nemen, het baarde mij echter lichtelijke zorgen dat zelfs het water mijn lichaam uit gewerkt werd. Rajesh drong aan op antibiotica en ik vroeg hem Cola te halen. 24 uur later bleef dit alles wel achter mijn kiezen en voelde ik me stukken beter: geen nachtelijke escapades met mijn vriend de emmer en de plee, maar gewoon stoned voor me uit staren, liggend in bed. Ik zag mezelf als een stoned spookje.
Weer een dag verder begon ik weer honger te krijgen en genoot ik van een heerlijk stukje klef wit zoetig brood, later die dag gevolgd door soep. De daarop volgende dag was het fruit en muslie het hoogtepunt van de dag. Ik voelde me prima, zo lang ik maar bleef liggen! Maar vooruitgang werd elk uur geboekt. Hell yeah!
(Note van Rajesh: welcome to Nepal! Bedankt, ik dacht dat ik mijn welkomsfeestje al gehad had..)

En dan voor volledigheid in het kader van ‘This Is Nepal’-communicatie nog een annekdote: ondanks dat ik me niet alleen voel hier in Kathmandu in mijn uppie (in 20 dagen nog niemand anders gezien of gesproken op straat), vond ik van mezelf dat ik toch wel een keer andere mensen moest ontmoeten.
Het bijzondere echter is dat het ‘soort zoekt soort’ hier tot dusver nog niet opgaat, in tegenstelling tot mijn ervaring in high tech New York of in stukken onder ontwikkeld China. De andere expates/toeristen/buitenlanders die hier sporadisch ziet, lopen strak langs elkaar, zonder enig contact. Maar het toeval wilde dat ik net deze conclusie had getrokken en ik vervolgens tegen een Rus aanliep. Ja, prima, wij een keertje eten. Dus zo gezegd zo gedaan, vegetable curry in een Turks restaurant, saaie verhalen, stroeve communicatie en oninterresante vent. De vegetable curry kwam er dus diezelfde nacht uit, en om het contrast nog groter te maken begon de Rus mij te sms-en. Ik heb hem erbij uitgekotst en tot op heden niets meer van genomen. Voorlopig voor mij geen vegetable curry meer...

Deze afgelopen twee dagen heb ik deels op kantoor en deels thuis gewerkt, aangezien het op kantoor te heet is (de temperatuur is nu opgelopen naar een graad of 35). De werkuren worden afgewisseld met lunched met Rajesh.

Status van het project:
Rajesh is erg opgelucht dat ik me (wij ons) vooral wil richten op maken van een textielcollectie, samengesteld uit (voornamelijk) bestaande patronen in een nieuwe kleurencombinaties uitgevoerd. Hij voorziet dat de vrouwen –zoals ook al eerder omschreven- wellicht geen zin hebben om veel moeite te doen om nieuwe patronen te leren of het te druk hebben op hun land (lees voedsel).

Tijdens de lunch hadden Rajesh en ik het over trouwen, kinderen, relaties, samenwonen, vastgoed en zo meer.
Het vinden van de juiste man/vrouw gaat als volgt: Er wordt gebruik gemaakt van een soort bemiddelaar, een vrouw met een grote collectie pasfoto’s van allerlei verschillende mannen en vrouwen. De bemiddelaarster zoekt matches in deze collecties (als de familie daarom vraagt), voornamelijk op basis van de foto. Ze laat de beide partijen de foto’s zien en als ze er ook wat voor voelen, wordt er een ontmoeting van de beide families in een tempel geregeld. Hier spreken de families voornamelijk over de familie achtergronden. Als dit geprek voorspoedig voorloopt, kan de jongen (man) een soort contract opsturen om met bitternuts. Als de vrouw de bitternut accepteert, kan het huwelijk geregeld worden (en dus het contract ondertekend en wel terug gestuurd worden). Ze mag het afwijzen (stilwijgen).
Na de acceptatie van de bitternut mogen de jongen en het meisjes elkaar wel leren kennen dmv elkaar ontmoeten. Vroeger mocht dit alleen met familie erbij, nu mogen ze elkaar ook prive ontmoeten.
Dan komt het belangrijktste onderdeel: het bepalen van de juiste huwelijsdatum Aan de hand van de astrologie van het aankomende paar, wordt een datum gesteld. Dit kan soms wel een jaar duren. De trouwdag zelf is lang en er moeten aan vanallerlei eisen voldaan worden, tradities en gebruiken moeten excact worden gevolgd. Alle rituele bij elkaar duurt een dag of zes. Na de grote dag slaapt het bruidsbaar traditioneel 15 dagen niet bij elkaar, pas daarna trekt het meisje trekt in bij de familie van haar man; daar heerst blijheid alom, terwijl zij haar familie zal achterlaten in tranen van verdriet.
In tegenstelling tot in India, waar de familie van de vrouw het huwelijk betaald en vaak nog aan de eisen van de man’s familie moet voldoen wat betreft kado’s of vergoedingen, wordt er geen verschil gemaakt tussen de familie van de man en de vrouw qua kosten. Wel trouwen vaak meerdere stellen (familie) op dezelfde dag om de kosten van de bruiloft te drukken.

Rajesh en Deepa kenden elkaar al voordat ze gingen trouwen. Ze hadden geen relatie voor die tijd maar Rajesh wilde wel met Deepa trouwen. Na vier jaar kregen ze hun kindje, een meisje van nu 25 maanden. Hij had met mijn moeder afgesproken dat hij uiterlijk op zijn 27ste zou trouwen (dit is een normale afpraak). Dat betekende als hij niet zelf iemand vond voor die tijd, zijn moeder dat voor hem zou doen.

Wat betreft het geslacht van het kindje is het in Nepal minder extreem aan toe als in China. Ook hier hebben ze nu meestal maar 1 kindje (simpelweg omdat het anders te duur is en die ene kindje overleeft het meestal wel), over het algemeen zijn jongens meer gewilt, maar dochtertjes worden niet weggestopt. Rajesh verteld me dat hij erg blij is met een dochter. In zijn opinie, al voor de zwangerschap ook met zijn vrouw besproken, is en meisje net zoveel waard als een jongen. Hij verteld dat je door het krijgen van een meisje niet lui wordt, met de jongen kun je op je lauweren rusten aangezien hij jou ouwe dag zal gaan betalen...

De afgelopen twee dagen verwachtte ik een telefoontje van een Nederlandse ontwerpster die mij zou bellen, gezien ze in Kathmandu zou zijn. We hadden mail contact gehad en het leek mij een interesant contact, ten eerste om haar ervaringen te horen wat betreft werken in Nepal, ontwerpen van kleding, stoffen, de communicatie hier, etc. Daarnaast leek het me gewoon leuk om weer eens een ander gezicht te zien nar 17 dagen Rajesh en zijn familie. Helaas belde ze niet meer (een aantal dagen later kreeg ik een mailtje dat ze had te druk had gehad). Dit was al de derde keer dat er een afspraak gemaakt werd, maar niet uitgevoerd. Op zicht niets mis mee, het kan gebeuren, maar wel bijzonder dat ik die ervaring in Nederland (bijna) nooit heb, terwijl hier in Nepal tot nu toe altijd! Later die avond sprak ik met een andere guesthouse bewoner (chirurg) en die deed de uitspraak (zij het om een andere reden) ‘This Is Nepal’. Die houden we erin...

De staking is voor mij een bijzondere gewaarwoording. Niet alleen de leraren van de Maoistsche partij die staken leggen het werk neer, maar het volledige dagelijkse leven in Kathmandu ligt verplicht stil: geen auto’s en geen brommers op straat (en dus geen getoeter), winkels dicht (rolluiken naar beneden), bijna geen straat verkopers (op een enkele na) en mensen die op hun stoep zitten voor zich uit te kijken en een beetje keuvelen. De enige uitzondering die ik zie is een ziekenwagen (een driewieler notabene!), een truck met militante en een enkele brommer met een A4tje met ‘PRESS’ op de voor en achterkant van zijn motor geplakt. Ik voel geen geen dreigende sfeer, al zie ik wel wat militairen voorbij komen en ik weet dat er talloze roadblocks zijn.
Ik ontdek dat illegaal, achter de rolluiken, het leven zo goed en kwaad als het gaat toch wordt doorgezet. Zo kan ik ook mijn mail checken...

Een aantal dagen later is er weer een staking (ik komt er niet achter door wie of wat afgeroepen dit maal), blijkbaar een populaire maatregeling en later vertelde Rajesh dat volgende week nog 2 dagen staking is aangekondigd...

In tegenstelling tot de dagelijkse situatie van een aantal uur zonder stroom in de avond ivm met overhiedsbezuinigingen, is het vandaag overdag dat er geen stroom is in Kathmandu.
En aangezien ik een lege laptop heb, kan ik niets anders doen dan mezelf vrij geven. Met nog wat slappe benen, wandel ik Patan in. Het is rustig (zaterdag, de enige vrije dag dus veel is dicht) en ik ben de enige toerist. Patan is officieel de twee na grootste stad in de valley (maar zoals omschreven nu opgeslokt door de grootste stad; Kathmandu) die zijn hoogtij beleefde in de 16e, 17e en 18e eeuw. Historici beschrijven het ontstaan van de stad in 250 BC, en de eerste inscripties stammen van de 5e eeuw AC. Het bulkt er van de tempels, boedabeelden, kleine pleintjes achter kleine deurtjes, houten daken en niet te vergeten, mensen. De straten zijn volgepakt en nauw, maar achter de kleine poortjes liggen binnenplaatsen met bijna altijd een stanbeeld of tempel ter ere van een van de vele goden; een oase van rust. Ik wandel rond en lunch in een Garden restaurant, in de tuin van het Patan Museum, achter zo een klein poortje op het centrale plein (Durbar Sq) gelegen.

Eeen groot probleem is de watervoorziening. Rajesh vertelde met dat ze een overdaad aan schoon water hebben (uit te bergen), maar door slechte educatie en wanbeleid van de overheid zit Kathmandu zonder schoon drinkwater zit. Ik las het vervolgens ook in de krant hier en ondervind het nu ook weer aan de lijve: binneplaatsen staan vol met rottend water, de badplaatsen, mensen wassen zich met zwart gekleurd water, pompen zijn leeg en afval wordt in de rivier gedumd. Wat een stank komt daar vandaan.

Na een week in mijn bed gaat het langzaam maar zeker weer beter. Ik begin weer met werken, thuis. Ik kan dan zo rust afwisselen met werken, en later andersom; werk afwisselen met rust.

Het stadium van het project: In de winkel/showroom Kalamandir heb ik een tijd terug foto’s genomen van de een stapel Dhaka geweven sjaals en van het boek met dessins (patronen). Ik wil voor mezelf een overzicht krijgen wat voor een kleuren er gebruikt worden, wat voor een verschillende patronen er zijn, wat veel en wat weinig verkocht wordt, etc. De conclusie is simpel: alle kleuren van de regenboog worden gebruikt en er zijn talloze variaties in dessins/patroon (in de eerste paar stapels al een stuk of 100 verschilldende). Een patroon wordt vaak maar een enkele keer door een weefster gemaakt, en elke weefster ontwikkeld talloze patronen.
Voor de export naar Europa lijkt me dit een ramp kwa planning, logistiek en communicatie (de patronen hebben geen naam, het is niet genoteerd welke weefster welk patroon heeft gemaakt, Rajesh moet naar alle verschillende weefsters voor kleine opdrachten) maar ook zeker een ramp om uit te kiezen voor de Europesche consument. Ik besluit een collectie te gaan samenstellen van een aantal (stuk of 15?) verschillende patronen, verkrijgbaar in verschillende kleurencombinaties. Zowel de patroonselectie als de kleurenmogelijkheden zal ik ontwikkelen.

Omdat ik thuis werk en Rajesh verder niet nodig heb, is hij vrij. Het verteld me dat hij de hele maand voor mij heeft vrijgehouden en ik merk aan hem dat hij niet zo goed weet wat hij moet doen. Dan kan je in ieder geval een keer benzine halen; daarvoor moet je tenslotte wachten tot de overheid benzine vrij geeft (meestal eens in de zoveel dagen) en als er benzine verkocht wordt, moet je een halve tot een hele dag achter je voortganger aan schuivelen naar de pomp. En ik maar denken dat die auto’s en motoren daar geparkeerd stonden langs de kant van de weg...

One mango a day keeps the docter away? Seems not. Maar wel lekker!